Denizcilik Terimleri Sözlüğü: "Vira", "Funda" ve Bilmeniz Gereken Kelimeler

Tekneye ilk kez adım attığınızda kaptanın ağzından çıkan kelimeler size yabancı bir dil gibi gelebilir: "Vira!", "Funda demir!", "İskeleye yanaşıyoruz"… Merak etmeyin — denizcilik dili, birkaç temel kelimeyi öğrenince çözülen keyifli bir şifredir. Üstelik bu terimlerin çoğu yüzyıllardır değişmeden kullanılır ve her birinin arkasında pratik bir ihtiyaç vardır: denizde herkesin aynı kelimeyle aynı şeyi anlaması.

Bu sözlükte 'vira ne demek?' sorusundan başlayıp, tekne tatilinde gerçekten duyacağınız terimleri gruplar hâlinde ve örneklerle açıklıyoruz.

Vira ve funda: demirin iki komutu

Vira, 'çek, kaldır, toplamaya devam et' demektir; "vira demir" komutu demirin denizden çekilip kaldırılmasını ister. Yani tekne yola çıkıyordur — bu yüzden "vira Bismillah" deyimi 'haydi başlayalım' anlamıyla günlük dile de geçmiştir. Funda ise tam tersidir: 'bırak, salıver' demektir; "funda demir" komutuyla demir denize bırakılır ve tekne koyda konaklamaya hazırlanır. Kısacası vira = kalkış, funda = duruş.

Yön terimleri: iskele, sancak, pruva, pupa

Teknede sağ-sol yerine sancak (teknenin gidiş yönüne göre sağ tarafı) ve iskele (sol tarafı) kullanılır; gece seyrinde sancak feneri yeşil, iskele feneri kırmızıdır. Pruva teknenin baş tarafını ve önünüzdeki yönü, pupa ise kıç tarafını anlatır; 'pupa yelken' rüzgârı tam arkadan alarak keyifle ilerlemek demektir. Teknenin en geniş yerine kemere denir.

Marina, koy ve demirleme terimleri

Marina, teknelerin bağlandığı, elektrik-su-güvenlik hizmeti veren modern limandır; koy ise doğal korunaklı deniz girintisidir. Demirin zeminde sürüklenmesine demir taramak denir — kaptanların gece uykusunu kaçıran tek kelime budur. Tekneyi rıhtıma veya başka tekneye sürtünmeden ayırmak için sarkıtılan yastıklara usturmaça, bağlama iplerine halat, kıyıya kıçtan bağlanıp baştan demirlemeye ise kıçtankara denir — Göcek koylarının klasik konaklama düzenidir.

Mavi tur ve rota terimleri

Mavi yolculuk (mavi tur), koydan koya yapılan konaklamalı tekne tatilinin adıdır. Mesafe denizde deniz mili ile ölçülür (1 deniz mili = 1.852 metre), hız ise knot yani saatte deniz milidir. Rota izlenecek yol, kerteriz bir hedefin yönünü belirlemektir. Hangi teknenin size uyduğunu merak ediyorsanız tekne tipleri rehberimiz gulet, yelkenli, motoryat ve katamaranı karşılaştırır.

Mürettebat ve roller

Kaptan teknenin sevk ve idaresinden sorumludur; kararları o verir. Gemici güvertede halat, demir ve yanaşma işlerini yürütür; büyük guletlerde aşçı da ekibe katılır. Kendi teknesini kullanmak isteyen amatörlerin alması gereken belgeyi Amatör Denizci Belgesi rehberimizde adım adım anlattık.

Pratik: teknede duyacağınız 10 komut ve karşılığı

1) "Vira demir" — demiri kaldırıyoruz, kalkıyoruz. 2) "Funda demir" — demir atıyoruz. 3) "İskeleye/sancağa yanaşacağız" — sol/sağ taraftan yanaşma. 4) "Usturmaçaları sarkıt" — yanaşma hazırlığı. 5) "Halatı mola et" — ipi bırak. 6) "Halatı vira et" — ipi çek/topla. 7) "Aganta" — öyle tut, sabitle. 8) "Alesta" — hazır ol. 9) "Neta" — düzenli, toplanmış (güverte neta olsun). 10) "Orsa/pupa gidiyoruz" — rüzgâra yakın / rüzgâr arkadan seyir. Bu on kelimeyi bilen misafir, güvertede kendini evinde hisseder.

Terimleri yerinde duymanın en keyifli yolu ise elbette denize çıkmak: Göcek'te mürettebatlı tekne kiralama ile profesyonel bir ekibin yanında hem tatil yapar hem de bu dili yaşayarak öğrenirsiniz.